cover profile_P Air

November 24, 2016

So Long, Mr. Cohen. If It Be Your Will
กล่าวอำลา Leonard Cohen

วิทยาศาสตร์ ชีววิทยา กฎแห่งการมีชีวิต ได้บอกมาตลอดว่า เลียวนาร์ด โคเฮน จะจากเราไปอีกไม่นาน ในวันนี้เมื่อเขาจากไปตอนอายุ 82 ปี ฉันเศร้าใจเมื่อทราบข่าวแห่งการสูญเสียของศิลปิน นักประพันธ์ กวี คนสำคัญอีกหนึ่งคน แต่เป็นความเศร้าใจในแบบที่ใจค่อยๆ สลายทีละนิด ไม่รุนแรงเหมือนพายุอารมณ์ที่ฉันมักจะรู้สึก ความเสียใจครั้งนี้ละมุนละม่อมเหมือนบทเพลงของเลียวนาร์ดที่เราโชคดีได้มีโอกาสฟังมาตลอด

ตัวเลียวนาร์ดเองรู้มาสักพักแล้วว่าร่างกายไม่ไหว จากบทสัมภาษณ์ชั้นครูของ The New Yorker ที่ตีพิมพ์เดือนที่แล้ว เลียวนาร์ดกล่าวไว้อย่างชัดเจนว่า “ผมพร้อมที่จะตายแล้ว ได้แต่หวังว่ามันคงไม่ทรมานเกินไป” พร้อมยังอธิบายอย่างชัดเจนว่าเขาพยายามจะทำงานที่ค้างคาไว้ให้จบสิ้น เท่าที่เขายังทำได้ไหว “เลียวนาร์ด, คุณน้ำหนักลดลงมาก คุณกำลังจะตายแล้วแต่คุณไม่จำเป็นต้องร่วมมือกับความตายอย่างกระตือรือร้นก็ได้ บังคับตัวเองให้กินแซนด์วิชดูสิ” เป็นสิ่งที่เขาเล่าให้ฟังว่าเขาบอกตัวเอง

สามอัลบั้มสุดท้ายในชีวิตของเขา Old Ideas (2012), Popular Problems (2014) และ You Want It Darker ที่เพิ่งออกเมื่อเดือนที่แล้ว แทบจะเรียกได้ว่าเป็นการสั่งลา เป็นการจัดการ จัดที่ทางความรู้สึก และกล่าวอำลาในสิ่งที่เลียวนาร์ดค้นหาผ่านบทเพลง บทกวีของเขามาตลอดการทำงาน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องศาสนา ความรัก ความต้องการ ความศรัทธา ความโหยหา ความสิ้นหวัง ความหวัง และความตาย เพลง You Want It Darker เป็นเพลงเปิดอัลบั้มมาพร้อมกับคอรัสที่ร้องว่า: “Hineni, hineni/I’m ready, my Lord”

หลายคนเรียกเลียวนาร์ดว่าเป็น “เจ้าพ่อแห่งความเศร้า” (godfather of gloom) เนื้อหาที่เขานำเสนอ ภาษาที่ฉลาด ล้ำลึก และมีหลายมิติ ที่บางครั้งดูเหมือนเป็นประโยคที่ไม่สมบูรณ์ และสลับหัวข้อและประเด็นไปมาอย่างไม่มีรอยต่อ พร้อมกับเสียงร้องที่เบสต่ำ บางทีเหมือนพูดบทกวีแต่ทะลุเข้าถึงจิตวิญญาณของผู้ฟัง บวกกับเมโลดี้ที่ซ่อนตัวอยู่ในความเรียบง่ายแต่สามารถพลิกอารมณ์ผู้ฟังได้อย่างรวดเร็ว บทเพลงอย่าง Hallelujah (ที่ถูกนำไปคัฟเวอร์หลายพันครั้ง พร้อมทั้งกลายเป็นเพลงประจำการประกวดร้องเพลงตามทีวีไปแล้วตอนนี้), Suzanne, I’m Your Man หรือ Bird on the Wire เป็นที่รู้จักและถูกรักมาตลอด แต่ถามคนรักเลียวนาร์ดหลายๆ คนว่าชอบเพลงไหนที่สุด คำตอบแทบจะไม่เหมือนกันสักคน เพราะว่าบทเพลงของเขา “พูด” กับคนฟังแต่ละคนต่างกันตามสภาวะทางอารมณ์ของคนฟังตามช่วงเวลานั้นๆ

ชีวประวัติของเลียวนาร์ด โคเฮนหาได้ไม่ยาก แค่เพียงปลายนิ้วคุณเท่านั้น ชีวิตของเขาน่าสนใจ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องครอบครัว หรือความเป็นเสือผู้หญิงอันขึ้นชื่อของเขา โดยเฉพาะความสัมพันธ์ของเขากับ มารีแอน ไอห์เลน ผู้มักจะถูกเรียกว่าเป็น “muse” ของเขา มารีแอนคนเดียวกันในเพลง So Long, Marianne นั่นเอง ในปีนี้ตอนที่เลียวนาร์ดทราบข่าวว่ามารีแอนกำลังจะเสียชีวิตแล้ว เขาได้อีเมล์หาเธอพร้อมกับบอกว่า “ผมกำลังจะตามคุณไปในเร็ววันนี้ โปรดจงรับรู้ว่าผมอยู่ใกล้คุณมาก จนกระทั่งว่าถ้าคุณยื่นมือออกมา ผมคิดว่าคุณสามารถสัมผัสมือผมได้” ข่าวบอกว่าญาติและครอบครัวของเธอได้อ่านจดหมายนี้ให้เธอฟังตอนที่เธอยังมีสติรับรู้อยู่ และหลังจากนั้นไม่กี่วันเธอก็จากโลกไปในเดือนกรกฎาคมปีนี้

ท้ายสุดนี้ ฉันอยากขอขอบคุณเลียวนาร์ด โคเฮนกับทุกสิ่งที่เขาทิ้งไว้ให้ ความสวยงามทางดนตรี ความหมองหม่นที่เจิดจ้า และบทประพันธ์ที่จะไม่มีวันถูกลืม “There is a crack in everything/That’s how the light gets in”

อรศิริ ประวัติยากูร
บรรณาธิการบริหาร